Koncentratory tlenu to urządzenia służące do wytwarzania tlenu o wysokiej czystości z powietrza atmosferycznego. Znajdują szerokie zastosowanie zarówno w warunkach domowych, jak i w placówkach medycznych – w terapii tlenowej wspomagającej leczenie chorób układu oddechowego, sercowo-naczyniowego oraz w stanach niedotlenienia. W zależności od przeznaczenia, koncentratory mogą być projektowane jako przenośne urządzenia indywidualne lub jako instalacje stacjonarne, dostarczające tlen do wielu odbiorników jednocześnie.
Podstawą ich działania jest technologia adsorpcji zmiennociśnieniowej (PSA/VPSA), oparta na cyklicznym rozdziale składników powietrza przy użyciu sit molekularnych – specjalistycznych adsorbentów zeolitowych. Sita te selektywnie wychwytują azot w fazie sprężania, umożliwiając jednoczesne wzbogacenie pozostałego strumienia w tlen. W fazie rozprężania zaadsorbowany azot zostaje desorbowany do otoczenia, a cykl pracy się powtarza. Proces ten nie powoduje chemicznego zużycia adsorbentu, co pozwala na wielokrotne wykorzystanie materiału.
W koncentratorach tlenu najczęściej stosuje się dwa typy sit molekularnych:
- LiX (litowe zeolit typu X) – charakteryzujące się wyższą selektywnością względem azotu i krótszym czasem cyklu pracy. Dzięki temu umożliwiają uzyskanie większej wydajności tlenowej przy niższym zużyciu energii, co sprawia, że są preferowanym rozwiązaniem w nowoczesnych, kompaktowych koncentratorach medycznych.
- NaX (sodowo zeolit typu X) – cechujące się dobrą stabilnością i niższym kosztem, dlatego często stosowane są w urządzeniach starszego typu lub w mniej wymagających aplikacjach, gdzie priorytetem jest ekonomiczna eksploatacja.
Dobór odpowiedniego typu sita zależy od konstrukcji koncentratora oraz wymagań użytkowych – od urządzeń przenośnych o niskim poborze mocy po instalacje stacjonarne o dużej wydajności.
